Web Erişilebilirliği: WCAG 2.2 ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası
WCAG 2.2 standardı ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası bir kurumsal web sitesi için neyi zorunlu kılıyor, işletme bunu nereden başlayarak karşılayabilir.
rabbitclip ekibiYayın: 5 dk okuma
Kısa cevap
WCAG 2.2, bir web sitesinin görme, işitme, motor ya da bilişsel bir kısıtı olan kullanıcılar tarafından kullanılabilmesi için uluslararası kabul görmüş teknik kriterleri tanımlar; Avrupa Erişilebilirlik Yasası (European Accessibility Act) ise Haziran 2025'ten beri yürürlükte olup Avrupa Birliği'nde belirli ürün ve hizmetleri (e-ticaret siteleri dahil) bu kriterlere uymaya zorunlu kılıyor.
Bir Türkiye işletmesi için bu iki gelişme farklı şekilde önem taşıyor: WCAG, iyi bir uygulama standardı olarak her sitede işe yarar; Avrupa Erişilebilirlik Yasası ise özellikle Avrupa Birliği'ndeki tüketicilere doğrudan satış yapan e-ticaret siteleri için hukuki bir yükümlülük haline geliyor.
Bu yazı, iki kavramın ne anlama geldiğini, kime uygulandığını ve nereden başlanacağını anlatıyor. Bu ayrım, işletmenin nereden başlayacağını netleştirir.
WCAG 2.2 nedir
WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) 2.2, W3C tarafından yayınlanan, bir web sayfasının algılanabilir, çalıştırılabilir, anlaşılabilir ve sağlam olması gerektiğini dört ana ilke etrafında tanımlayan teknik bir standarttır.
Bu ilkeler somut kurallara dönüşür: bir görselin alternatif metni olması, bir formun yalnız fare ile değil klavyeyle de doldurulabilmesi, bir rengin tek başına bilgi taşımaması (örneğin yalnız kırmızı/yeşil ile hata gösterilmemesi), video altyazısı bulunması gibi.
Standart, uyum seviyelerine ayrılır (A, AA, AAA); çoğu yasal düzenleme ve kurumsal beklenti AA seviyesini referans alır.
Bir işletmenin WCAG'a tamamen uyması, her kriteri harfiyen karşılaması anlamına gelmek zorunda değildir; asıl amaç, sitenin gerçek bir engelli kullanıcı tarafından kullanılabilir olmasıdır. Kriterler bu amaca ulaşmak için bir yol haritası sunar.
Avrupa Erişilebilirlik Yasası ne getirdi
Avrupa Erişilebilirlik Yasası, Avrupa Birliği üyesi ülkelerde belirli ürün ve hizmetlerin (bankacılık, e-ticaret, e-kitap, bazı ulaşım hizmetleri dahil) erişilebilirlik kriterlerini karşılamasını zorunlu kılan bir direktiftir; Haziran 2025'ten beri yürürlüktedir.
Doğrudan tüketiciye e-ticaret yapan bir işletme, AB'deki bir müşteriye satış yapıyorsa bu yasanın kapsamına girebilir. Burada net bir sınır var mı, işletmenin kendi durumu ile ilgilidir; ölçek, ürün kategorisi ve hedef pazara göre değişir, bu yüzden kesin kapsam bir hukuk danışmanıyla teyit edilmelidir.
Birleşik Krallık, Avrupa Birliği'nden ayrıldığı için Avrupa Erişilebilirlik Yasası doğrudan İngiliz hukukuna dahil değil; ama İngiltere merkezli bir işletme AB'deki tüketicilere satış yapıyorsa yine bu yasadan etkilenebilir. UK'de kendi çerçevesi (Equality Act 2010 ve kamu sektörü için erişilebilirlik yönetmelikleri) geçerliliğini sürdürüyor.
Bu belirsizlik, işletmeyi pasif bırakmamalı; WCAG'a uyum sağlamak, yasal zorunluluk kesinleşmeden önce bile ziyaretçi deneyimini iyileştiren bir adımdır.
Erişilebilirlik neden yalnız bir hukuk konusu değil
Erişilebilir bir site, yalnız görme engelli bir kullanıcı için değil, geçici bir kısıtı olan (kırık kol, güneş altında ekranı zor okuma) ya da yavaş bağlantıda gezinen herkes için daha kullanılabilir hale gelir. Klavye ile gezinilebilen bir site, ekran okuyucu kullanan bir ziyaretçi kadar, fare kullanamayan geçici bir durumdaki ziyaretçiye de yarar sağlar.
Bir spa zincirinin randevu formunu düşünelim: form yalnız fareyle çalışan bir takvim widget'ına dayanıyorsa, klavye kullanan ya da ekran okuyucu kullanan bir ziyaretçi randevu alamaz; bu doğrudan kaybedilen bir müşteri demektir.
İşletme nereden başlar
Sıfırdan tam uyum hedeflemek yerine, en sık karşılaşılan sorunlardan başlamak daha gerçekçidir. Görsellere alternatif metin eklemek, renk kontrastını kontrol etmek, formların klavyeyle doldurulabildiğini test etmek, video varsa altyazı eklemek ilk adımlardır.
Otomatik tarama araçları sorunların bir kısmını yakalar ama hepsini yakalamaz; klavye ile gerçek bir gezinme testi ve mümkünse ekran okuyucu ile bir deneme, otomatik araçların gözden kaçırdığı sorunları ortaya çıkarır.
Küçük bir işletme için harici bir erişilebilirlik danışmanı tutmak her zaman gerekmez; yukarıdaki ilk adımlar, mevcut ekip tarafından bir günlük bir çalışmayla büyük ölçüde tamamlanabilir.
- Görsellere anlamlı alternatif metin eklenir
- Renk kontrastı WCAG eşiklerine göre kontrol edilir
- Form ve menüler yalnız klavye ile test edilir
- Video içeriğe altyazı eklenir
- Sayfa başlıkları (H1, H2) mantıklı bir hiyerarşi izler
Erişilebilirlik tek seferlik bir proje mi
Hayır. Erişilebilirlik, bir kez kontrol edilip kapatılan bir madde değil, her yeni sayfa ya da özellik eklendiğinde tekrar sorulması gereken bir sorudur. Yeni bir form eklendiğinde 'bu klavyeyle doldurulabiliyor mu' sorusu, tasarım onayı kadar doğal bir adım haline gelmelidir.
Bir işletme, siteyi bir kere WCAG kriterlerine göre düzelttikten sonra yeni bir kampanya sayfası eklerken aynı kontrolü atlarsa, o tek sayfa bütün siteyi yeniden riske sokar. Bu yüzden erişilebilirlik, tek seferlik bir denetimden çok, yayınlama sürecinin sabit bir parçası olarak kurulmalıdır.
Bir spa zincirinin yeni açılan şubesi için hazırlanan kampanya sayfası, eski sayfalardaki alternatif metin ve klavye testinden geçmeden yayınlanırsa, sitenin geri kalanı uyumlu olsa bile o tek sayfa hem kullanıcıyı hem yasal durumu riske atar.
Bu süreci kurumsallaştırmanın en basit yolu, yeni bir sayfa yayınlanmadan önce kısa bir kontrol listesi uygulamaktır; alternatif metin var mı, klavyeyle gezilebiliyor mu, renk kontrastı yeterli mi sorularının cevabı beş dakikada alınabilir.
WCAG 2.2 ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası, erişilebilirliği isteğe bağlı bir iyileştirmeden çıkarıp somut bir standarda dönüştürdü. Bir işletmenin bu kapsama girip girmediği kendi ürünü, pazarı ve ölçeğiyle ilgili; rabbitclip ile yapılan bir keşif görüşmesinde mevcut sitenin en kritik erişilebilirlik boşlukları birlikte belirlenir. Bu boşluklar bir kerede değil, öncelik sırasına göre kapatılabilir. Küçük bir adım bile, hiçbir adım atmamaktan her zaman daha değerlidir.
Sık sorulanlar
Her web sitesi Avrupa Erişilebilirlik Yasası'na uymak zorunda mı?
Hayır, yasa belirli ürün ve hizmet kategorilerini kapsıyor; bir işletmenin buna girip girmediği ürünü ve hedef pazarına bağlı, kesin durum bir hukuk danışmanıyla teyit edilmelidir. Bu kontrol tek seferlik değildir.
WCAG hangi seviyeye uyulmalı?
Çoğu yasal düzenleme ve kurumsal beklenti AA seviyesini referans alır.
Erişilebilirlik yalnız görme engelliler için mi?
Hayır, motor, işitme ve bilişsel kısıtları olan kullanıcıları ve geçici kısıtlar yaşayan herkesi kapsar.
Uyum sağlamaya nereden başlanır?
Görsellerin alternatif metni, renk kontrastı ve klavyeyle gezinme testinden başlamak en gerçekçi ilk adımdır.
Erişilebilirlik testi kaça mal olur?
Kapsam ve mevcut sitenin durumuna bağlı; net bir rakam, hangi sayfaların test edileceği belirlenmeden verilemez. Bu adımlar ayrıca birbirinden bağımsız yürütülebilir.
